Działania edukacyjne
Od 1 września w przedszkolach zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego obowiązuje nowa podstawa programowa wychowania przedszkolnego. Dokument ten wyznacza kierunki pracy placówek oraz określa cele, zadania i oczekiwane efekty edukacji przedszkolnej.
Zadania przedszkola wyznaczają kierunki codziennej pracy nauczycielowi oraz sposoby organizacji środowiska edukacyjnego. Pokazują, że współczesne przedszkole nie jest jedynie miejscem opieki nad dzieckiem, ale przestrzenią wspierającego wszechstronny rozwój, samodzielność, sprawczość oraz przygotowanie do funkcjonowania w społeczeństwie. Każde z zadań odnosi się do konkretnych potrzeb rozwojowych dziecka i wskazuje, jakie warunki powinny zostać stworzone, aby mogło ono rozwijać swój potencjał.
1.Wspieranie wielokierunkowej aktywności dziecka przez organizację warunków sprzyjających nabywaniu doświadczeń w każdym obszarze jego rozwoju
zadaniem przedszkola jest tworzenie sytuacji edukacyjnych, które umożliwiają zdobywanie doświadczeń w wielu sferach: poznawczej, społecznej, emocjonalnej, etycznej i fizycznego. Oznacza to organizowanie aktywności ruchowych, artystycznych, badawczych, językowych, matematycznych i społecznych. Dziecko powinno mieć możliwość uczenia się poprzez działanie, eksperymentowanie, obserwowanie oraz współpracę z innymi.
2. Tworzenie warunków umożliwiających każdemu dziecku swobodny rozwój, zabawę i odpoczynek w poczuciu bezpieczeństwa
Bezpieczeństwo i dobrostan dziecka są warunkiem skutecznego uczenia się. Przedszkole powinno zapewniać atmosferę akceptacji, spokoju i zaufania. Szczególne znaczenie przypisuje się swobodnej zabawie dziecka, która została uznana za naturalną formę aktywności dziecka i podstawowy sposób poznawania świata. Równie ważne jest zapewnienie czasu na odpoczynek oraz możliwość regulowania własnej aktywności zgodnie z indywidualnymi potrzebami. Takie podejście sprzyja poczuciu sprawstwa i wzmacnia motywację dziecka do podejmowania nowych wyzwań. Dzięki uwzględnianiu indywidualnego tempa rozwoju dzieci mogą zdobywać doświadczenia w sposób bardziej naturalny i dostosowany do swoich możliwości.
3. Wspieranie aktywności dziecka podnoszących poziom jego integracji sensorycznej i umiejętności korzystania z rozwijających się procesów poznawczych
Przedszkole organizuje działania angażujące wszystkie zmysły dziecka. Kontakt z różnorodnymi fakturami, dźwiękami, zapachami, smakami czy bodźcami ruchowymi wspiera prawidłowe przetwarzanie informacji sensorycznych. Dzięki temu dziecko skuteczniej poznaje otaczający świat, rozwija koncentrację, pamięć, uwagę oraz zdolność logicznego myślenia. Szczególną rolę odgrywają tutaj doświadczenia praktyczne, eksperymenty oraz aktywności badawcze. Warto podkreślić, ze taka otwartość na zapewnianie doznań sensorycznych może również wspierać w rozpoznawaniu zaburzeń sensorycznego u dzieci na wczesnym etapie, co z kolei pozwala na sprawne udzielanie wsparcia terapeutycznego.
4 Zapewnianie warunków do budowania wspólnoty, w której każde dziecko czuje się akceptowane, rozumiane i potrzebne, a różnorodność traktowane jest jako wartość społeczna i edukacyjna
Przedszkole jest miejscem budowania relacji opartych na szacunku i wzajemnej życzliwości. Dzieci uczą się funkcjonowania w grupie, współpracy oraz dostrzegania potrzeb innych osób. Szczególnie ważne jest tworzenie środowiska otwartego , w którym każde dziecko, niezależnie od swoich możliwości, potrzeb czy doświadczeń, ma poczucie przynależności do wspólnoty. Takie działania stanowią podstawę edukacji włączającej. Sprzyjają one rozwijaniu empatii, tolerancji oraz umiejętności nawiązywania pozytywnych relacji z rówieśnikami. Dzięki codziennym doświadczeniom społecznym dzieci uczą się akceptowania odmienności i dostrzegania wartości płynących z różnorodności. Budowanie atmosfery wzajemnego wsparcia wpływa też na poczucie bezpieczeństwa oraz prawidłowy rozwój emocjonalny każdego dziecka.
5. Wspieranie samodzielnej dziecięcej eksploracji świata oraz dobór treści adekwatnych do indywidualnych potrzeb i zainteresowań każdego dziecka jego możliwości percepcyjnych, wyobrażeń i rozumowania
Jednym z głównych założeń nowej podstawy programowej jest uznanie dziecka za aktywnego odkrywcę świata. nauczyciel nie przekazuje wyłącznie gotowej wiedzy, lecz stwarza sytuacje, w których dziecko samodzielnie poszukuje odpowiedzi, bada zjawiska i zdobywa nowe doświadczenia. Treści edukacyjne powinny być dostosowane do wieku, możliwości rozwojowych, zainteresowań oraz indywidualnego tempa uczenia się każdego dziecka. Dużą rolę odgrywają doświadczenia edukacyjne oraz pedagogika przeżyć.
6. Wzmacnianie poczucia wartości, indywidualności i oryginalności dziecka oraz budowania relacji i działania z innymi oraz dla innych
Przedszkole ma wspierać rozwój pozytywnego obrazu siebie. Dziecko powinno mieć możliwość odkrywania własnych mocnych stron, zainteresowań i talentów. Ważne jest docenianie wysiłku, a nie tylko efektów pracy. Jednocześnie dzieci uczą się, że ich działania mogą służyć nie tylko im samym, ale również innym osobom. W ten sposób rozwijane są postawy prospołeczne, odpowiedzialność oraz gotowość do działania. W praktyce oznacza to stwarzanie sytuacji, w których każde dziecko może odnieść sukces na miarę swoich możliwości i poczuć, że jego zaangażowanie jest zauważane. nauczyciel może podkreślać wytrwałość, kreatywność czy chęć pomocy kolegom, zamiast koncentrować się wyłącznie na końcowym rezultacie wykonanej pracy. Przykładem takiego działania może być wspólne przygotowanie dekoracji na uroczystość przedszkolną, podczas którego dzieci dzielą się zadaniami, pomagają sobie wzajemnie i doświadczają satysfakcji z osiągniętego wspólnie celu. Dzięki takim doświadczeniom uczą się odpowiedzialności za grupę oraz przekonują się, że ich działania mają znaczenie dla innych osób.
7. Tworzenie sytuacji sprzyjających rozwojowi nawyków i zachowań prowadzących do samodzielności, dbania o zdrowie, sprawność ruchową i bezpieczeństwo
Samodzielność stanowi jeden z najważniejszych celów wychowania przedszkolnego. Dzieci uczą się wykonywania codziennych czynności związanych z samoobsługą, organizowaniem własnej przestrzeni czy podejmowaniem prostych decyzji. Przedszkole kształtuje również zdrowe nawyki żywieniowe, zachęca do aktywności ruchowej oraz uczy zasad bezpieczeństwa zarówno podczas zabawy, jak i w codziennych sytuacjach życiowych. Nauka tych działań nie ogranicza się jedynie do zajęć edukacyjnych, trwa przez cały dzień niezależnie od realizowanej aktywności.
8. Przygotowanie dziecka do rozpoznawania, nazywania i rozumienia emocji i uczuć własnych oraz innych ludzi
Rozwój emocjonalny zajmuje w nowej podstawie programowej bardzo ważne miejsce. Zadaniem przedszkola jest wspieranie dzieci w rozpoznawaniu własnych emocji, nazywaniu ich oraz wyrażaniu w społecznie akceptowany sposób. Dzieci uczą się rozumienia emocji innych osób, rozwijają empatię oraz zdobywają umiejętności potrzebne do budowania pozytywnych relacji rozwiazywania konfliktów. Dzięki temu stopniowo kształtują kompetencje społeczne, które pomagają im funkcjonować w grupie oraz radzić sobie z różnymi sytuacjami w codziennym życiu.
9.Tworzenie sytuacji edukacyjnych budujących wrażliwość dziecka, w tym wrażliwość estetyczną
Przedszkole powinno umożliwiać dzieciom kontakt z różnorodnymi formami sztuki oraz zachęcać do własnej ekspresji twórczej. Dotyczy to zarówno muzyki, tańca, śpiewu, teatru i plastyki, jak również piękna języka, ruchu czy codziennych zachowań. Dzięki temu dziecko rozwija kreatywność, wyobraźnię oraz umiejętność wyrażania własnych przeżyć i emocji. Kontakt ze sztuką sprzyja także rozwijaniu wrażliwości estetycznej oraz otwartości na różne sposoby postrzegania świata. Twórcza aktywność pozwala dzieciom eksperymentować, poszukiwać własnych rozwiązań i czerpać radość z procesu tworzenia, niezależnie od osiągniętego efektu.
10. Tworzenie warunków pozwalających na bezpieczną, samodzielną eksplorację przyrody
nowa podstawa programowa podkreśla znaczenie bezpośredniego kontaktu dziecka z naturą. Przedszkole powinno organizować spacery, obserwacje, doświadczenia przyrodnicze i działania badawcze. Dzieci poznają zależności występujące w środowisku naturalnym, uczą się szacunku wobec przyrody oraz rozwijają postawy proekologiczne. Szczególny nacisk położono na praktyczne poznawanie świata przyrody poprze własne doświadczenia.
11. Tworzenie warunków umożliwiających bezpieczne, samodzielne eksplorowanie elementów techniki
Jedną z zauważalnych nowości jest wyraźne wzmocnienie edukacji technicznej. Dzieci mają możliwość konstruowania, majsterkowania i eksperymentowania z wykorzystaniem różnorodnych materiałów oraz prostych narzędzi. Przedszkole powinno zapewniać przestrzeń do budowania modeli, tworzenia konstrukcji oraz poznawania działania urządzeń technicznych adekwatnie do wieku przedszkolaka. Rozwijane są w ten sposób kreatywność, logiczne myślenie oraz umiejętność rozwiązywania problemów.
12. Współdziałanie z rodzicami, środowiskiem lokalnym, organizacjami i instytucjami
Nowa podstawa programowa podkreśla partnerski charakter współpracy między przedszkolem a rodziną. Rodzice są uznawani za współuczestników procesu wychowania i edukacji. Ważne jest również korzystanie z potencjału środowiska lokalnego poprzez współpracę z bibliotekami, muzeami, instytucjami kultury, organizacjami społecznymi czy przedstawicielami różnych zawodów. Pozwala to wzbogacić do świadczenia edukacyjne dzieci oraz lepiej przygotować je do funkcjonowania w społeczeństwie. Dzięki takiej współpracy dzieci mają możliwość poznawania otaczającego świata w sposób praktyczny, bliski ich codziennym doświadczeniom i zainteresowaniom.
13. Kreowanie sytuacji prowadzących do poznawania wartości i norm społecznych
Przedszkoli pełni istotną funkcję wychowawczą. Dzieci poznają wartości takie jak szacunek, odpowiedzialność, uczciwość, solidarność. Uczą się funkcjonowania według określonych zasad oraz dostrzegania konsekwencji własnych działań. Ważnym elementem jest także rozwijanie umiejętności podejmowania decyzji opartych na wartościach i trosce o dobro wspólne. Codzienne sytuacje w grupie stwarzają okazję do praktycznego stosowania poznanych zasad, dzięki czemu dzieci stopniowo ucza się odpowiedzialnego i świadomego uczestnictwa w życiu społecznym.
14. Systematyczne wpieranie rozwoju procesów uczenia się dziecka prowadzące do osiągnięcia gotowości szkolnej
Gotowość szkolna jest rozumiana znacznie szerzej niż opanowywanie określonych wiadomości i umiejętności. Obejmuje rozwój emocjonalny, społeczny, poznawczy i fizyczny dziecka. Przedszkole wspiera rozwój kompetencji językowych, matematycznych, społecznych i poznawczych, które pozwolą dziecku z powodzeniem rozpocząć naukę w szkole oraz radzić sobie z nowymi wyzwaniami edukacyjnymi. Istotne jest też kształtowanie samodzielności, wytrwałości i wiary we własne możliwości, które ułatwiają dziecku adaptację do nowych warunków szkolnych.
15. Organizowanie zajęć umożliwiających poznawanie kultury języka mniejszości narodowej, etnicznej lub języka regionalnego
Zadanie to ma na celu rozwijanie szacunku dla różnorodności kulturowej oraz budowanie świadomości własnej tożsamości kulturowej. W zależności od potrzeb środowiska dzieci mają możliwość poznania tradycji, zwyczajów, historii oraz języka mniejszości narodowych, etnicznych lub języka regionalnego. Działania te wspierają postaw otwartości i tolerancji. Dzięki temu dzieci uczą się dostrzegać wartość różnorodności kulturowej oraz rozumieć, że odmienność jest naturalnym elementem współczesnego społeczeństwa.
16. Tworzenie sytuacji edukacyjnych sprzyjających budowaniu zainteresowania językiem obcym nowożytnym i poznawaniu innych kultur
Nauka języka obcego w przedszkolu odbywa się przede wszystkim poprzez zabawę, piosenki, rymowanki, gry i codzienne sytuacje komunikacyjne. Celem nie jest formalna nauka języka, lecz osłuchanie dziecka z jego brzmieniem oraz budowanie pozytywnego nastawienia do poznawania innych kultur. Dzięki temu dzieci rozwijają ciekawość świata, otwartość na różnorodność oraz gotowość do dalszej nauki języków obcych na kolejnych etapach edukacji. Wczesny kontakt z językiem obcym wspiera również rozwój kompetencji komunikacyjnych oraz kształtuje naturalną swobodę w podejmowaniu prób porozumiewania się w nowym języku.
Podsumowanie
Przedstawione zadania przedszkola pokazują, że nowa podstawa programowa znacząco poszerza zakres oddziaływań wychowania przedszkolnego. Nacisk położono nie tylko na rozwój wiedzy i umiejętności dzieci, ale przede wszystkim na budowanie samodzielności, odpowiedzialności oraz umiejętności funkcjonowania w relacjach społecznych. Analiza poszczególnych zadań wskazuje też na zmianę roli nauczyciela wychowania przedszkolnego. Staje się on organizatorem środowiska edukacyjnego, przewodnikiem i partnerem dziecka w procesie odkrywania świata, a nie jedynie osobą przekazującą wiedzę. Duże znaczenie przypisuje się budowaniu partnerskich relacji z rodzicami oraz organizowaniu środowiska, w którym każde dziecko może czuć się ważnymi pełnoprawnym członkiem społeczności przedszkolnej. Nowa podstawa programowa ukazuje przedszkole jako środowisko wspierające rozwój kompetencji potrzebnych nie tylko na kolejnym etapie edukacji, ale również w codziennym życiu. Realizacja wskazanych zadań ma sprzyjać wychowaniu dzieci ciekawych świata, otwartych na innych ludzi, świadomych własnych możliwości i gotowych do podejmowania nowych wyzwań.